Naar de inhoud
Reisvriend
De Waterpoort van Sneek met zijn twee spitse torens boven de stadsgracht.

Gebied in Nederland

Friesland

Elf steden zo klein als dorpen, de Friese meren en het oudste werkende planetarium ter wereld.

Waterpoort, Sneek. Foto: Gouwenaar, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Bijgewerkt 16 november 2026 · Bronnen · Zo werken we

Friesland telt elf steden die hun titel niet aan hun grootte danken maar aan hun geschiedenis, en samen de route van de Elfstedentocht vormen. Leeuwarden heeft een toren die al tijdens de bouw scheef zakte, Sneek een waterpoort uit 1613 aan de gracht en Sloten een vestingwal in de vorm van een ui. In het zuidwesten snijden meren en vaarten dwars door het land. Hier liggen boten in de haven zoals elders fietsen voor de deur staan.

Verdeel de provincie in drie stukken. Het noorden met Leeuwarden, Franeker en Harlingen, het hart rond Sneek en de meren bij Heeg, en het zuidwesten met Sloten, Workum en Hindeloopen aan de IJsselmeerkust. Een treinlijn van Leeuwarden naar Stavoren verbindt Sneek, IJlst, Workum en Hindeloopen, dus je kunt een deel zonder auto doen. Slaap in Leeuwarden voor het noorden en in Sneek of aan een van de meren voor het water. De Waddeneilanden hebben elk een eigen gids.

Hoe lang: 4 tot 7 dagen

Wat te doen in Friesland

  1. De bouw van de Oldehove begon in 1529 en stopte in 1533, toen de toren al scheef zakte. Hij hangt bijna twee meter uit het lood en is nooit afgemaakt. Een lift brengt je naar de eerste verdieping, daarna klim je over de wenteltrap naar het dak voor uitzicht over de stad.

    Open in Google Maps: Leeuwarden en de Oldehove
  2. Wolfabrikant Eise Eisinga bouwde tussen 1774 en 1781 in het plafond van zijn woonkamer een bewegend model van het zonnestelsel, dat nog altijd de echte stand van de planeten laat zien. Het is het oudste werkende planetarium ter wereld en staat sinds 2023 op de Werelderfgoedlijst. Boek je ticket vooraf.

    Open in Google Maps: Eise Eisinga Planetarium in Franeker
  3. De havenstad aan het wad heeft grachten en kades rond de Noorderhaven. Vanaf hier varen de boten van Doeksen naar Vlieland en Terschelling, maar geef de stad zelf een middag voordat je overvaart.

    Open in Google Maps: Harlingen
  4. De Waterpoort werd rond 1492 gebouwd als deel van de stadsmuur en kreeg in 1613 zijn huidige vorm. De klok loopt al eeuwen vijf minuten voor, zodat inwoners vroeger niet te laat bij de sluitende poort kwamen. Loop daarna langs de stadsgracht en houd het Sneekermeer voor een dag op het water.

    Open in Google Maps: Sneek en de Waterpoort
  5. Rond het Heegermeer huur je sloepen, zeilboten, kano's of zelfs een skûtsje, de platbodem van het skûtsjesilen. Wie de wedstrijden wil zien: het SKS-kampioenschap is in 2027 van 24 juli tot en met 6 augustus, het IFKS-kampioenschap van 7 tot en met 14 augustus.

    Open in Google Maps: Heeg en het Heegermeer
  6. De kleinste van de elf steden ligt binnen een vestingwal van Menno van Coehoorn, die de vorm van een ui heeft. Loop over de wal naar molen De Kaai op het bastion. In de zomer klinkt er geregeld het kanon van de vesting.

    Open in Google Maps: Sloten

Waar overnachten

Leeuwarden

De grootste stad, met het station en de meeste keuze. Handig voor Franeker en Harlingen.

Sneek

Voor wie stad en meren wil combineren en met de trein naar IJlst, Workum en Hindeloopen wil.

Heeg of een ander meerdorp

Voor een week op het water, met de boot voor de deur en de meren als dagprogramma.

Eten en drinken

  • Sûkerbôle, Fries suikerbrood met klontjes suiker en kaneel, bij het ontbijt of de koffie.
  • Oranjekoek, gebak met sinaasappelschil in het deeg.
  • Fryske dúmkes, Friese koekjes met onder meer anijs.

Zo kom je er

  • Met de trein reis je naar Leeuwarden. Van daar rijden treinen naar Harlingen via Franeker en naar Stavoren via Sneek, IJlst, Workum en Hindeloopen.
  • Voor de meren, Sloten en de dorpen ertussen is een auto of fiets handiger. Fietsroutes gebruiken op veel plekken een pontje.
  • Harlingen is de haven voor Vlieland en Terschelling, Holwerd voor Ameland en Lauwersoog, net over de provinciegrens, voor Schiermonnikoog.

Tips

Reistip

Kies een paar steden

De elf steden in een paar dagen afvinken betekent vooral rijden. Kies er twee per dag en loop er echt rond.

Reistip

Skûtsjesilen in de zomer

Tijdens de kampioenschappen in juli en augustus varen de skûtsjes wedstrijden op verschillende meren. Kijk in het programma welke dag bij je verblijf in de buurt is.

Overnachten

Boek vroeg in de zomer

Rond de meren zijn de zomerweken en de skûtsjeweken drukke weken. Leg je verblijf vroeg vast als je dan komt.

Veelgestelde vragen

Hoeveel dagen heb je nodig voor Friesland?

4 tot 7 dagen

Wat moet je zien in Friesland?

Hoogtepunten zijn Leeuwarden en de Oldehove, Eise Eisinga Planetarium in Franeker, Harlingen en Sneek en de Waterpoort. De bouw van de Oldehove begon in 1529 en stopte in 1533, toen de toren al scheef zakte. Hij hangt bijna twee meter uit het lood en is nooit afgemaakt. Een lift brengt je naar de eerste verdieping, daarna klim je over de wenteltrap naar het dak voor uitzicht over de stad.

Lees verder: Wat te doen →
Waar overnacht je het best in Friesland?

Leeuwarden: De grootste stad, met het station en de meeste keuze. Handig voor Franeker en Harlingen. Sneek: Voor wie stad en meren wil combineren en met de trein naar IJlst, Workum en Hindeloopen wil.

Lees verder: Waar overnachten →
Hoe kom je in Friesland?

Met de trein reis je naar Leeuwarden. Van daar rijden treinen naar Harlingen via Franeker en naar Stavoren via Sneek, IJlst, Workum en Hindeloopen. Voor de meren, Sloten en de dorpen ertussen is een auto of fiets handiger. Fietsroutes gebruiken op veel plekken een pontje.

Lees verder: Zo kom je er →
Friesland op de kaart

Tik op een nummer in de lijst of op de kaart om de plek te zien.

Was deze pagina nuttig?

Combineer Friesland met

Lees ook over Nederland

Lijstjes en reistips waarin Nederland voorkomt.

Bronnen

409 bronnen